| 28 februari 2004, p. 9
© Uitgeverij De Morgen, 2003
Dit artikel mag niet gereproduceerd of verspreid worden zonder
schriftelijke toestemming van Uitgeverij De Morgen NV.
De dag die van de kalender valt
29 FEBRUARI,WANNEER COMPUTERS HET MOEILIJK KRIJGEN
EN U BETER BINNEN BLIJFT
Het is elke week zondag,maar deze zondag is wel degelijk een zeldzame.29
februari,schrikkeldag:de dag dat vrouwen
traditioneel een huwelijksaanzoek mogen doen zonder afgewezen te
worden.En de dag die ervoor zorgt dat het jaar
366 in plaats van de geijkte
365 dagen telt.Het is ook een angstdag voor
jonge ouders,want schrikkelbaby ’s vieren
hun verjaardag maar één keer om de vier jaar.Meteen ook de reden dat sommige koppeltjes liever niet op
die dag
trouwen.
B R U S S E L
V a n o n z e m e d e w e r k e r
Peter Dupont
In onze postreligieuze
tijden is er veel kans dat
schrikkeldag,die eens om de vier jaar in
de kalender opduikt,zonder veel gedoe
voorbij kruipt. Wat het
fenomeen in leven houdt, is de
groep van vier miljoen mensen die op die dag geboren zijn.Ende eens in
de vier jaar terugkeren de
verzuchtingen in de media,natuurlijk.Want enkele computers draaien
steevast in de soep en sommige
bankautomaten weigeren geheid dienst. Ooit
was er veel meer aandacht voor
schrikkeldag.De bijgelovige voorvaderen
hadden
geen goed oog in 29
februari.Onheilspellende krachten en vreemde voorvallen gooiden het op
die dag op een akkoordje en dus
moest je zéker geen geschenken
aannemen van onbekenden. Ongeluk
was gegarandeerd.Ook paardrijden en bergbeklimmen
waren op 29 februari geen aan te raden activiteiten,net zwarte katten
tegen het lijf lopen.Binnen
blijven was de boodschap.Voor
vrouwen had de dag dan weer
goede kanten.In landen als Schotland en Frankrijk en bepaalde
delen van Italië mocht een
vrouw
op die rechtenloze dag haar
uitverkorene een huwelijksaanzoek doen.Die kón dan niet weigeren,maar
enkel zijn jawoord met een
flink bedrag afkopen. Waarom
bestaan er eigenlijk schrikkeljaren?Onze
kalender telt 365 dagen, terwijl
de aarde om de zon wentelt
in 365,2422 dagen. Daardoor zou
de kalender elk jaar bijna een
kwart dag vóór gaan lopen op de werkelijkheid.Na enkele
eeuwenzouden
we op die manier één seizoen opgeschoven zijn.Dat probleem valt makkelijk teomzeilen door elke vier
jaar één
extra dag in te voeren:een schrikkeldag of springdag. ‘Schrikkel ’ komt van een verouderde
betekenis van schrikken:grote passen
nemen of springen.Een schrikkeljaar – in het Duits Schalt-- jahren in het Engels leap year-is
dus een jaar waarin een dag ‘verspringt ’.
De schrikkeljaren werden in 46 voor Christus ingevoerd door
Julius Caesar.Zonder hem zou februari nu ergens in de zomer vallen.
De Romeinse keizer wilde een eind maken aan het geknoei met de maankalender.Die telde 12
maanden of 355 dagen.Om te zorgen
dat de seizoenen op hun plaats bleven,werd er eens in de twee jaar een extra maand van 27 of 28
dagen ingevoerd.Februari moest
dan wel vijf dagen inleveren.Caesar ging voor zijn nieuwe kalender uit van een jaar van 365 dagen
plus een kwart dag.In 46 voor
Christus laste hij een schrikkelperiode van 67 dagen in om het lentepunt weer in de goede tijd van
het jaar te krijgen.Het nieuwe jaar
begon in januari in plaats van in maart.Om de vier jaar werd dan een extra dag
ingevoerd.
Het Juliaanse systeem was echter niet foutloos.Een jaar bevat
gemiddeld 365,25 dagen.Dat is net iets meer dan het astronomische
jaar van 365,2422 dagen.Daardoor viel het voorjaar elk jaar een beetje later.In de dertiende eeuw
constateerde de katholieke kerk
deze kleine afwijking.In 1582, toen de kalender alweer een tiental dagen opgeschoven was,zette
paus Gregorius XIII de puntjes op
de i.Tien dagen werden in één keer overgeslagen.Voortaan zou eens in de honderd jaar een
schrikkeljaar wegvallen,wat het
gemiddelde op 365,24 zou brengen.
Niet dat de Gregoriaanse kalender,die we nu
nog steeds gebruiken,helemaal perfect is.Het gemiddelde Gregoriaanse jaar is nog
altijd 26 seconden per jaar te lang.Dat betekent een verschil van één
dag in 3.200 jaar of drie dagen in 10.000 jaar.Dat is ook de
reden waarom 1900 géén schrikkeljaar was,en 2000 wel.Het is gemakkelijk te onthouden welke jaren
schrikkeljaren zijn:alle jaartallen
die deelbaar zijn door 4.Zoals 2004 dus,of 2000.Uitzonderingen zijn de jaartallen die deelbaar zijn
door honderd:1900 was geen
schrikkeljaar,en 2100 zal evenmin een schrikkeljaar zijn.Maar 2000 en 2400 dan weer wel,als
periodieke correctie voor die 26 extra
seconden per jaar.
Behalve astronomen en kalenderfreaks liggen nog weinig
mensen wakker van een schrikkeljaar meer of minder.Schrikkelbaby ’s
nog wel,want zij vinden zichzelf speciaal.Ze hebben hun eigen webtijdschrift
(www.leapzine.com),schrijven
gedichten over hoe
anders ze zijn en wisselen schrikkelnamen uit.En natuurlijk wil ook de industrie
een graantje meepikken.Al bent u nu wel te laat
om een speciaal schrikkelweekend te boeken.
Schrikkeljaren
werden in 46 voor Christus ingevoerd
door Julius Caesar.
Zonder hem
zou
februari nu
in de zomer vallen
|
